Կան տարբեր խմբերի շահեր, որոնք պետք է ներդաշնակել
Մերժել Երրորդ հանրապետության հիմքը հանդիսացող Անկախության հռչակագիրը, մերժել Արցախը որպես հայկական հող, մերժել օրհներգն ու զինանշանը, մերժել Ցեղասպանության ճանաչման անհրաժեշտությունը, մերժել Արարատ բիբլիական լեռը… Եվ դրա հետ մեկտեղ սկզբից հայտարարել, որ բոլոր «իզմերը» սուտ են, իսկ հետո գալ եզրակացության, որ վերոհիշյալ մերժողականությունն, այնուամենայնիվ, գաղափարախոսություն է, որը, սակայն, «ստեղծվել է ժողովրդի կողմից»: Ինչպե՞ս է, ուրեմն, կոչվում: «Ժողովուրդի՞զմ» է:
Համաձայն եմ, որ այստեղ կա գաղափարախոսություն: Բայց ինչպես բոլոր գաղափարախոսությունները, այն չի «բուսնել» ներքեւից՝ «ժողովրդի մտածողության» հողի վրա: Դա, ինչպես ցանկացած այլ գաղափարախոսություն, հոգեւոր, մտավոր, քաղաքականության մոտեցումների մի համալիր է, որը մշակված է մարդկանց ինչ-որ խմբի կողմից, ձեռնտու է դրան եւ «հրամցվում» է որպես «համընդհանուր», «համաժողովրդական», «համազգային» եւ այլն: Դրանից հետո սկսվում է այդ գաղափարախոսության քարոզը, կամ, եթե ավելի գիտական լեզու օգտագործենք՝ ինդոկտրինացիան:
Գերմանացի հոգեբան Էրիխ Ֆրոմն իր մասնագիտության շրջանակներում նշում էր ցանկացած գաղափարախոսության «ոչ ռացիոնալ» բնույթը. «Որքան շատ է գաղափարախոսությունը պնդում, որ կարող է բոլոր հարցերին տալ ոչ հակասական պատասխաններ, այդքան այն գրավիչ է: Այստեղ, հավանաբար, պետք է փնտրել պատճառը, թե ինչու իռացիոնալ ու նույնիսկ ակնհայտորեն խելագար գաղափարները ձեռք են բերում այդպիսի ձգողականություն»:
Կարդացեք նաև
«Ունիվերսալ» հավակնությունները, «բոլոր հարցերին պատասխան տալու» մարմաջը, այո, հատուկ է բոլոր գաղափարախոսություններին, եւ դա հատկապես երեւում էր 1930-ական թվականներին՝ նացիստական Գերմանիայի եւ Խորհրդային Միության օրինակով (որոնց առաջին հերթին նկատի ուներ Ֆրոմը): Այդ իմաստով «իռացիոնալիզմն» ակնհայտ է:
Բայց դա չի նշանակում, որ գաղափարախոսությունները, որպես այդպիսիք, պետք է մերժել («ոչ մի իզմ») կամ՝ որ պետք է լինի մեկ՝ «ժողովրդական» գաղափարախոսություն, եւ բոլոր նրանք, ովքեր դրա դրույթները չեն ընդունում, «ժողովուրդ չեն»:
Ինչո՞ւմ են փորձում մեզ համոզել «ժողովրդի անունից»: Ըստ էության, որ դարերի ընթացքում հայկական պետականության բոլոր նախագծերն իրականում հայկական չէին, որ դրանք հորինված էին օտարների, «գաղութատերերի» կողմից: Եվ, ըստ այդմ, Երրորդ հանրապետության նախագիծը նույնպես հայկական չէր՝ դա ռուսների պարտադրածն էր, հատկապես Արցախը պաշտպանելու մասով: Եվ հիմա, 2020 թվականի պարտությունից հետո, կարելի է ասել՝ «դրա շնորհիվ», վերջապես, եկել է «իրական Հայաստանի» ժամանակը: Ո՞ւմ շահերն է արտահայտում նման հայեցակարգը: Բնականաբար, իշխող խմբակի, որը կարծում է, որ այդ կեղծ թեզն «արդարացնում է» իր ապիկարությունն ու արկածախնդրությունը:
Բայց, մյուս կողմից, արդյո՞ք նման մոտեցումը կյանքի իրավունք ունի: Վստահ եմ, որ այո: Դա ոչ թե «միակ ճիշտ» եւ «ժողովրդական» գաղափարախոսություն է, այլ՝ պարզապես՝ դրանցից մեկը:
Ընդհանրապես, որեւէ խնդրին կա երեք մոտեցում: 1/ Դոգմատիզմ, երբ մարդիկ պնդում են, որ կա միայն մեկ Ճշմարտություն, միայն «սեւ» եւ «սպիտակ»: 2/ Սկեպտիցիզմ (նիհիլիզմ), որը փորձում է խուսափել այդ ծուղակից ու հայտարարում է, որ անեն ինչ հարաբերական է եւ իրականում հնարավոր չէ տարբերել ճշմարտությունը մոլորությունից: 3/ Քննադատական մոտեցում, որը կոչ է անում ոչ հրճվել, ոչ էլ հուսալքվել, այլ՝ փորձել միասին ինչ-որ մի բան հասկանալ: Մասնավորապես, այն, թե ինչպես էինք ու ինչպես ենք մենք մտածում այս կամ այն պետականաստեղծ ծրագրի մասին, բնութագրում է ոչ միայն մեզ, այլեւ, ինչ-որ չափով, նաեւ այդ ծրագիրը:
Ընտրեք, թե որն է ձեզ առավել հոգեհարազատ:
Արամ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ
«Առավոտ» օրաթերթ
01.04.2025
Հայոց ազգային գաղափարաբանութիւնը չէ ստեղծուած, երբեք, «ժողովրդի կողմից»:
Զայն ստեղծած են հայ ժողովուրդի մէջ փոքրիկ փոքրամասնութիւն մը, բաղկացած՝ մտաւորականներէ, քաղաքական գործիչներէ, կուսակցական ղեկավարներէ: Տասնիններորդ դարու 30-ական թուականներէն սկսեալ:
Այդ գաղափարաբանութեան ուղղակի ծնունդն է՝ այժմու ՀՀ-ն:
Մինչեւ ՀՀի յետ-սովետական անկախութիւնը, Հայութեան մէջ դարձեալ փոքրամասնութիւն մը, կարողացաւ վառ պահել այդ,Հայոց ազգային գաղափարաբանութիւնը: Փաստօրէն, յաջողել զայն «պարտադրել» հայերու մեծամասնութեան:
Սոյն Անկախութեան սկիզբն ալ, տակաւին այդպէս էր:
Յաջորդող տասնամեակներուն սակայն, այդ գաղափարախօսութիւնը ղեկավարող հայերու փոքրամասնութիւնը, հետզհետէ կորսնցուցին իրենց կարողութիւնը, զայն պահելու որպէս տիրապետող իրականութիւն:
2018ի գարնան, Երեւանի մէջ, ամբողջացաւ յաղթանակը – համայն – հայութեան ապազգային մեծամասնութեան, ի դէմ՝ ազգային գիտակցութեան տէր փոքրամասնութեան:
Նոյնանման ներքին պարտութիւններ կրած էինք բազմիցս, Պատմութեան մէջ:
Սակայն երբեք չէր պատահած որ կորսուած հողեր ազատագրէինք, ապա զանոնք դարձեալ կորսնցնէինք: Եւ այդ ալ, հիմնականօրէն, մեր յանցանքով:
2018ի գարնան, Հայութեան վերոյիշեալ փոքրամասնութեան մէկ մասն ալ, խաբուեցաւ: Սակայն այդ անկիւնադարձային պահէն ետք, մեծամասնութիւնն է որ սկսաւ իշխել: Այս անգամ, վերջնականօրէն:
Մ. Հայդուկ Շամլեան
Յ.Գ. Հայկական հող ազատագրելու ապա զայն դարձեալ կորսնցնելուն, մինբչեւ 2020՝ աննախադէպ չլինելը, կը վերաբերի գոնէ նախորդող 645 տարիներուն:
Իսկ եթէ նկատի պիտի առնենք այն հպանցիկ դրուագը, երբ Անդրանիկը հասաւ մինչեւ Երզնկա, ապա ստիպուեցաւ նահանջել, էն վախտ, եւ 543 տարիներէ ի վեր, չկար ո՛րեւէ Հայոց պետութիւն: Ոչ իսկ ձեւական, ինչպէս որ է այսօր:
աննախադէպ «լինելը», գրել կ’ուզէի անշուշտ
նաեւ բախտաւոր են, ՀՀի ազգասէր հայերը, որ Փաշինյանը… լաւ չի գիտեր Հայոց ժամանակակից Պատմութիւնը
արդարեւ, այլապէս ան պիտի գիտնար որ Անդրանիկը՝ Արեւմտեան Հայաստանի ճակատը հարկադրուեցաւ թողնել եւ ետ դառնալ, քանի որ ոչ միայն բաւարար հայեր չկային որ միանային իրեն, կռուէին, այլ պարտուած թուրքերուն առջեւ այդ ճակատը լքող եւ, Լենինին կոչը մեծ հաճոյքով լսող, իրենց տուները փութացող հայերուն մէջ, նշանակալից էր թիւը Ղարաբաղի հայերուն…