Ամեն օր, օրը առնվազն երկու անգամ, ես փողոց եմ անցնում Մանկավարժական համալսարանի խաչմերուկում: Այդ պահին փողոցն անցնող 10-20 հոգուց ես միակն եմ, որ սպասում եմ կանաչ լույսին: Բայց դա դեռ քիչ է. երբ վառվում է իմ սպասած լույսը, ուղիղ «զեբրի» վրա կանգնում են 1-2 երթուղային տաքսիներ եւ սկսում են ուղեւոր իջեցնել-նստեցնել: Բայց դա էլ դեռ վերջը չէ. երբ ես փորձում եմ, երթուղային տաքսիները մի կերպ շրջանցելով, անցնել փողոցը, ձախ կողմից «վրա են տալիս» մեքենաները, որոնց իմ կանաչ լույսը բացարձակապես չի հետաքրքրում, եւ որքան թանկ են այդ մեքենաները, այնքան լկտի: Ո՞րն է ելքը: Դուք, երեւի, կասեք՝ ոստիկան կանգնեցնելը եւ տուգանելը: Բայց դա իրականում ելք չէ: Աշնան սկզբին կազմակերպվել էր այդպիսի «կամպանիա». մի քանի օր ճանապարհային ոստիկանները գոռգոռացին իրենց բարձրախոսներով, մի քանի քաղաքացու գուցեեւ տուգանեցին: Միեւնույն է՝ ամեն մի խաչմերուկում ոստիկան կանգնեցնել հնարավոր չէ, եթե նույնիսկ վերանանք այն հանգամանքից, որ ոստիկանները մեր հասարակության ամենաօրինախախտ զանգվածն են: Մինչեւ որ այս իրավիճակի բոլոր մասնակիցները անհատապես չհասկանան, որ ամենաձեռնտու ճանապարհը օրենքը հարգելն է, որեւէ բան չի փոխվի:

Հիմա փորձեք այս օրինաչափությունը տարածել ցանկացած երեւույթի վրա եւ կտեսնեք, որ, պրոֆեսոր Պրեոբրաժենսկու խոսքերով, ավերածությունը նախեւառաջ մեր գլխներում է: Եթե ես բաժանում կամ ստանում եմ «սեւ աշխատավարձ», ապա ինչպե՞ս եմ ես պահանջում, որ մեծահարուստները մուծեն իրենց հարկերը: Եթե ես ուզում եմ ջարդել ինձ վիրավորած լրագրողի քիթ-մռութը, ապա ինչո՞ւ եմ ես զարմանում, երբ իշխանությունն իր բոլոր լծակներն օգտագործում է՝ անցանկալի լրատվամիջոցը ճնշելու համար: Եթե գործատուն ուշացնում է աշխատավարձը, ապա ինչո՞ւ է նա դժգոհում, որ իր աշխատողները բարեխիղճ չեն: Եթե մարդը իր տանը կամ աշխատավայրում ժողովրդավար չէ, ապա ինչպե՞ս է նա պահանջում, որ ռեժիմը ժողովրդավարական լինի: Եթե «նախկինները» իշխանություն են ձեռք բերել՝ ընտրությունները կեղծելով, ապա ինչո՞ւ են նրանք ընդվզում, երբ «ներկաները» նույնն են անում: Հասարակության բարեփոխումը պետք է սկսել անհատի հոգեբանության բարեփոխումից:

In-divid-ը, ան-հատը չկիսվող, չհատվող ատոմ է, որը կազմում է արեւմտյան տիպի շուկայական հարաբերությունների հիմքը: Մարդու ուղեղը եւ մարմինը նրա մասնավոր սեփականությունն է, որը նա կարող է վաճառել՝ այլ սեփականություն, այդ թվում նաեւ՝ այլ մարդկանց աշխատուժը ձեռք բերելու համար: Նման հարաբերությունները զուրկ են, իհարկե, կոլխոզային ռոմանտիկայից եւ պահանջում են հստակ կարծր կարգավորում, որը հիմնված է անհատների միջեւ պայմանագրերը, այսինքն՝ օրենքները սրբորեն եւ, ամենակարեւորը, գիտակցաբար հարգելու վրա: Թե չէ՝ մեզ մոտ հարաբերությունները, կարծես թե, շուկայական են, իսկ մտածողությունը՝ առայժմ կոլխոզային: